Chuẩn bị cho một dịp lễ: mua sắm, làm trước, và phần an toàn thực phẩm
Mỗi dịp lễ trong năm, nhà nào cũng có một buổi tất bật chuẩn bị. Bài này bàn phần thực tế của buổi đó: mua sắm, làm trước bao lâu, giữ đồ ăn cho an toàn, và cách để không phải đổ bỏ quá nhiều sau đó.
Nói rõ trước: mâm cúng gồm những gì thì mỗi nhà mỗi vùng một khác, và đó là chuyện của nếp nhà. Người lớn trong gia đình là nguồn đáng tin nhất cho phần đó — bài này không bàn nội dung mâm cúng, chỉ bàn phần chuẩn bị và phần an toàn.
Lên danh sách trước ba ngày
Việc mất nhiều thời gian nhất không phải nấu mà là chạy đi mua thiếu. Một danh sách viết trước giải quyết phần lớn chuyện đó.
Chia danh sách làm ba cột: mua sớm được (đồ khô, gia vị, giấy, nến, hoa giả nếu dùng), mua trước một ngày (rau củ, trái cây cứng), và mua đúng ngày (thịt cá tươi, hoa tươi, trái cây chín).
Ghi cả số lượng, đừng ghi chung chung. Ghi "hai kilô" thay vì "một ít" — ở chợ vào ngày lễ thì bạn không có thời gian đứng tính.
Và hỏi trong nhà trước khi mua: rất nhiều lần hai người cùng đi mua một thứ, hoặc ai đó đã có sẵn.
Mua ngày lễ: mấy điều thực tế
Giá lên vào sát ngày với hoa, trái cây và một số loại thực phẩm — đây là quy luật thị trường bình thường, không phải ai đó đang ép giá. Mua sớm những thứ để được thì rẻ hơn rõ.
Đi chợ sớm trong ngày vừa được hàng tươi hơn vừa đỡ chen. Buổi chiều thì hàng còn lại đã qua nhiều giờ ngoài nắng.
Trái cây chọn theo độ chín bạn cần: nếu bày ba ngày thì chọn quả còn hơi xanh, vì nó chín dần. Chọn quả đã chín để bày lâu là cách nhanh nhất để phải thay giữa chừng.
Hoa thì cắt lại gốc theo đường chéo trước khi cắm, thay nước hằng ngày, và để xa chỗ nắng chiếu thẳng — mấy việc này kéo dài tuổi hoa đáng kể.
Làm trước được gì, không làm trước được gì
Làm trước được: sơ chế rau củ, ướp thịt, luộc trước phần cần luộc kỹ, nấu các món hầm, làm các món nguội. Nhiều món để tủ lạnh qua đêm còn ngon hơn.
Không nên làm quá sớm: món chiên rán giòn, món cần dọn nóng, và bất cứ thứ gì có nước mắm pha hoặc rau sống trộn sẵn.
Một mẹo tiết kiệm sức: rửa dọn trong lúc chờ. Bếp gọn lúc gần xong thì khâu bày biện nhẹ hơn nhiều, và người làm cũng đỡ mệt.
An toàn thực phẩm — phần quan trọng nhất
Đây là chỗ mà một buổi lễ vui có thể hỏng, và nó hay bị bỏ qua vì mọi người bận.
Thời gian để ngoài nhiệt độ phòng. Đồ ăn chín để lâu ở ngoài, nhất là trong thời tiết nóng, là nơi vi khuẩn sinh sôi nhanh. Nguyên tắc chung được nhiều hướng dẫn về an toàn thực phẩm nhắc tới: càng để ngoài lâu càng rủi ro, và trời càng nóng thì khoảng an toàn càng ngắn. Nếu mâm phải bày lâu, hãy tính trước phần nào bày và phần nào giữ mát để dọn sau.
Hâm lại. Hâm kỹ tới nóng đều, không hâm đi hâm lại nhiều lần. Mỗi lần hâm rồi để nguội lại là một chu kỳ rủi ro.
Tách sống và chín. Dao thớt riêng, hộp đựng riêng, và đừng để đồ sống ở ngăn trên trong tủ lạnh.
Đồ nếp và đồ có nước. Xôi, chè, canh để qua đêm ngoài trời rất dễ hỏng — cho vào tủ lạnh khi đã nguội bớt, và ngửi nếm kỹ trước khi dùng lại.
Trái cây bày lâu thì rửa và lau khô trước khi bày, và khi dùng thì gọt bỏ phần đã mềm.
Và một điều dứt khoát: nghi ngờ thì bỏ. Một đĩa đồ ăn không đáng đổi lấy một buổi cả nhà đau bụng, nhất là khi có trẻ nhỏ và người lớn tuổi.
An toàn cháy nổ trong buổi lễ
Ngày lễ là lúc trong nhà có nhiều lửa hơn bình thường: bếp chạy liên tục, nến, hương, và có nơi còn đốt vàng mã.
- Không để hương nến cháy khi không có người trông, kể cả lúc cả nhà ra ngoài một lát.
- Chừa khoảng trống quanh chỗ cắm hương — rèm, giấy, tranh, đồ nhựa đều nên cách xa.
- Đốt ngoài trời, nơi thoáng, xa vật dễ cháy, có sẵn nước hoặc cát, và đợi tàn tắt hẳn mới rời đi. Nhiều khu dân cư và chung cư có quy định riêng về việc này — hỏi ban quản lý nếu chưa rõ.
- Bếp chạy nhiều thì để mắt, nhất là nồi dầu.
- Trẻ nhỏ thì cần người trông riêng — ngày lễ đông người là lúc dễ xảy ra chuyện nhất vì ai cũng tưởng người khác đang để ý.
Sau buổi lễ: đỡ đổ bỏ
Đây là phần nhiều nhà thấy tiếc nhất. Vài cách thực tế:
Tính khẩu phần thật khi lên danh sách, thay vì nấu theo thói quen "cho chắc". Ghi lại năm nay nấu bao nhiêu và còn dư bao nhiêu — sang năm bạn có số liệu thật.
Chia phần cho mọi người mang về ngay sau buổi lễ, lúc đồ còn tốt, thay vì để tới hôm sau.
Cho vào tủ lạnh sớm chứ đừng để nguội hoàn toàn ngoài trời.
Chia hộp nhỏ thay vì để nguyên tô lớn — dễ hâm vừa đủ, không phải hâm lại cả tô nhiều lần.
Trái cây bày thì lên kế hoạch dùng trong vài ngày tới ngay từ lúc mua.
Chia việc trong nhà
Phần lớn buổi lễ mệt vì một người ôm hết. Cách chia đơn giản: một người lo mua, một người lo nấu, một người lo bày và dọn, trẻ lớn thì làm việc vừa sức.
Và bàn trước xem làm tới mức nào là đủ cho nhà mình. Nhiều gia đình đã rút gọn theo điều kiện thực tế mà vẫn giữ được phần cốt lõi — đó là chuyện của mỗi nhà, và nên nói ra thay vì mỗi người tự đoán ý người kia.
Tóm lại
Lên danh sách trước ba ngày, chia ba cột theo thời điểm mua. Làm trước những món để được, để sau những món cần nóng và món giòn.
Phần quan trọng nhất là an toàn thực phẩm: hạn chế thời gian để ngoài khi trời nóng, hâm kỹ một lần thay vì nhiều lần, tách sống chín, và nghi ngờ thì bỏ. Không để hương nến cháy khi vắng người. Còn nội dung mâm cúng thì hỏi người lớn trong nhà.