Đồ trên bàn thờ Thần Tài: cái gì hầu như nhà nào cũng có, cái gì là bán thêm

Người lập bàn thờ Thần Tài lần đầu thường được đưa cho một danh sách dài những món phải sắm, và cảm giác chung là sợ thiếu. Bài này tách danh sách đó ra làm ba phần: phần hầu như nhà nào cũng có, phần tuỳ nếp từng nhà từng vùng, và phần chủ yếu là hàng bán thêm.

Nói trước cho rõ: nếp thờ cúng khác nhau theo vùng, theo dòng họ và theo từng nhà, và không có một danh sách chuẩn duy nhất. Nếu gia đình bạn có nếp riêng thì người lớn trong nhà là nguồn đáng tin hơn bất cứ trang nào — kể cả trang này.

Phần hầu như nhà nào cũng có

Nhìn qua nhiều gia đình và nhiều cửa hàng thì mấy món sau xuất hiện gần như khắp nơi:

Bát hương. Món trung tâm. Chọn cỡ cân đối với mặt bàn thờ — bát quá lớn làm mọi thứ còn lại trông chật, quá nhỏ thì cắm hương dễ đổ.

Bài vị hoặc tượng thờ, tuỳ nếp nhà.

Ba chén nước hoặc bộ chén nhỏ, thay nước theo ngày.

Lọ hoa và đĩa quả. Hoa tươi thay khi héo; đĩa quả thì lấy xuống trước khi hỏng, đừng để tới lúc chảy nước.

Đèn hoặc nến. Nhiều nhà hôm nay dùng đèn điện nhỏ thay nến, chủ yếu vì an toàn — đây là thay đổi hợp lý và rất phổ biến.

Với phần lớn nhà, chừng này là đủ để bàn thờ tươm tất.

Phần tuỳ nếp từng nhà

Mấy món sau có nhà dùng, có nhà không, và cả hai đều bình thường: khay đựng, ống hương, đĩa trầu cau, hũ gạo muối nước, bộ ấm chén, tấm che phía sau, hoặc một vài vật trang trí đi kèm theo vùng.

Chuyện có hay không những món này không phải là chuyện đúng sai. Nếu bạn thấy nhà mình vốn không có mà người bán nói phải có, hãy hỏi lại người lớn trong nhà trước khi mua.

Phần chủ yếu là bán thêm

Đây là phần đáng nói nhất, vì nó tốn tiền mà ít khi được hỏi kỹ. Mấy kiểu thường gặp:

• "Thiếu món này thì món kia mất tác dụng." — câu này gắn hai món lại với nhau để bán cả hai, và không có cơ sở nào trong nếp thờ cúng thông thường.
• "Phải đủ bộ, mua lẻ là kiêng." — bộ luôn đắt hơn tổng mấy món bạn thật sự cần.
• "Chưa làm lễ thì chưa dùng được, bên em làm trọn gói." — tạo một nghĩa vụ rồi bán ngay giải pháp cho nghĩa vụ đó.
• "Hàng này mới đúng chuẩn, loại nhà mình đang có là sai." — thường xuất hiện khi món bạn đang có không mua ở chỗ người nói.
• "Để lâu không thay là nặng." — dùng để bán chu kỳ thay mới.

Cách phân biệt đơn giản: lời khuyên thật làm bạn yên tâm hơn, lời bán hàng làm bạn lo hơn. Nếu sau một cuộc trò chuyện bạn thấy bất an hơn lúc chưa hỏi, hãy dừng lại một nhịp trước khi trả tiền.

Chọn đồ theo chất liệu — phần thực tế

Sứ — phổ biến nhất, dễ lau, không sợ khói. Nhược điểm là vỡ. Chọn loại men đều, không rạn, đáy phẳng.

Đồng — bền, nhưng xỉn màu theo thời gian và bám khói rõ. Muốn sáng thì dùng dung dịch chuyên cho đồng, tránh chanh giấm vì chúng ăn mòn bề mặt.

Gỗ — đẹp và ấm, nhưng gần nguồn nhiệt thì nứt, và ám khói lâu ngày khó lau. Lau bằng khăn ẩm vắt thật kiệt, không dùng cồn.

Đá — nặng và bền; chú ý mặt bàn phải chịu được, và có miếng lót để không xước.

Với mọi chất liệu, thứ bạn sẽ đụng hằng ngày là khói và sáp — nên ưu tiên món dễ lau hơn món nhiều hoạ tiết chạm trổ sâu.

An toàn — phần không được bỏ qua

Đây là chỗ mà bàn thờ khác mọi món bày khác trong nhà, vì nó có lửa.

• Không để hương, nến cháy khi không có người ở nhà. Đây là nguyên tắc quan trọng nhất, và nó không mâu thuẫn với bất cứ nếp thờ nào.
• Khoảng trống phía trên và xung quanh. Rèm, giấy, tranh, đồ nhựa và mọi thứ bắt lửa nên cách xa chỗ cắm hương.
• Bát hương đặt trên mặt phẳng vững, không sát mép, không đặt trên khăn trải dễ trượt.
• Tàn hương rơi. Một khay hứng bên dưới giải quyết được cả chuyện an toàn lẫn chuyện lau dọn.
• Thông gió. Phòng kín mà đốt nhiều hương thì khói tích lại, không tốt cho người có bệnh hô hấp, nhất là trẻ nhỏ và người lớn tuổi.
• Điện. Đèn thờ dùng lâu năm nên kiểm dây; ổ cắm không nên để khuất sau đồ vải.

Nếu nhà có trẻ nhỏ, cân nhắc đặt bàn thờ ở độ cao ngoài tầm với, và cất bật lửa ra chỗ khác.

Lau dọn — làm gọn và không phải đợi dịp

Nhiều người ngại lau bàn thờ vì sợ làm sai. Cách làm phổ biến và ít gây tranh cãi: lau bụi thường xuyên bằng khăn sạch riêng, thay nước và bỏ hoa héo khi cần, còn việc dọn kỹ hơn thì nhiều nhà làm vào dịp cuối năm.

Vài điểm thực tế: dùng khăn riêng cho bàn thờ, không dùng chung với khăn lau nhà; sáp nến bám thì để nguội rồi cạo nhẹ bằng vật không sắc chứ đừng cạy khi còn nóng; và đồ đồng ám khói thì lau dần, không chà mạnh một lần.

Còn phần nghi thức khi dọn — khấn gì, làm lúc nào, ai làm — thì tuỳ nếp nhà, và đó là chuyện nên hỏi người lớn trong gia đình hoặc người trong tín ngưỡng của bạn.

Khi thật sự cần thay đồ mới

Theo lẽ thường thì thay khi món đó hỏng thật: bát hương nứt, chén sứt mẻ, đèn chập, gỗ mục. Đó là lý do rõ ràng và không ai tranh cãi.

Còn thay theo chu kỳ vì nghe nói phải thay — thì đó là chuyện của nếp nhà, không phải yêu cầu bắt buộc. Nếu bạn phân vân, hỏi người lớn trong nhà trước khi hỏi người bán, vì hai bên có lợi ích rất khác nhau.

Tóm lại

Bát hương, bài vị hoặc tượng, chén nước, hoa quả, đèn — chừng đó là phần gần như nhà nào cũng có. Phần còn lại tuỳ nếp nhà, và một phần nữa chủ yếu là bán thêm.

Chọn đồ dễ lau, giữ nguyên tắc không để lửa cháy khi vắng nhà, chừa khoảng trống quanh chỗ cắm hương, và dùng khăn riêng khi lau dọn. Với mọi lời khuyên khiến bạn lo hơn lúc chưa hỏi, hãy hỏi lại người lớn trong nhà trước khi mua thêm bất cứ thứ gì.