Sang lại mặt bằng mà còn khám thờ Thần Tài của chủ cũ: xử thế nào

Sang lại một mặt bằng để mở quán, mở tiệm, thì gần như lần nào cũng gặp: ở góc sàn gần cửa còn nguyên một khám thờ Thần Tài của chủ cũ. Có khi còn bát hương, còn tượng, còn cả mấy chai nước chưa kịp dọn. Người tiếp quản đứng đó lúng túng — bỏ đi thì ngại, giữ lại thì không biết giữ thế nào cho phải, mà hỏi ai cũng nhận được mấy câu chung chung.

Bài này đi thẳng vào tình huống đó: hỏi ai, làm theo thứ tự nào, và ba hướng xử thường dùng.

Việc đầu tiên không phải là dọn, mà là hỏi chủ cũ

Trước khi đụng vào bất cứ thứ gì, gọi cho người sang lại mặt bằng và hỏi một câu gọn: khám thờ này anh chị có lấy về không, hay để lại cho tôi.

Câu hỏi này giải quyết được nhiều thứ cùng lúc. Nếu họ muốn lấy về thì việc của bạn chỉ còn là hẹn ngày để họ tự tới dọn — người lập thì người đó dọn, gọn nhất và không ai phải áy náy. Nếu họ nói để lại thì bạn cũng nên hỏi thêm cho rõ: bát hương có phải của họ mang tới hay có sẵn từ đời chủ trước nữa, tượng mua hồi nào, có lễ gì kèm theo khi lập không. Những chi tiết đó quyết định bạn sẽ chọn hướng nào ở phần sau.

Hỏi sớm còn tránh được một chuyện khó xử rất hay xảy ra: bạn dọn xong rồi, ít hôm sau chủ cũ quay lại hỏi bộ đồ thờ đâu. Chuyện đó dễ thành to tiếng dù không ai có ý xấu.

Nếu không liên lạc được với chủ cũ — mặt bằng qua tay môi giới, hoặc chủ cũ đã đi xa — thì hỏi chủ nhà. Chủ nhà thường biết ai đã ở đó và khám thờ có từ đời nào.

Ba hướng xử, và chọn theo cái gì

Có ba hướng người ta hay dùng. Không hướng nào là sai; chọn hướng nào tuỳ vào việc bạn có thờ hay không, và tuỳ vào tình trạng bộ đồ đang có.

Hướng một: nhận lại và dùng tiếp. Hợp khi bộ đồ còn tốt, đúng chỗ, và bạn cũng có ý thờ. Đây cũng là hướng tiết kiệm nhất.

Hướng hai: giữ chỗ, thay bộ mới. Hợp khi chỗ đặt thì được mà đồ đã cũ, sứt mẻ, ám khói dày, hoặc khi bạn muốn bắt đầu bằng bộ của mình. Phần đông người mở tiệm mới chọn hướng này.

Hướng ba: không thờ, dọn hẳn. Hoàn toàn được. Không ai bắt buộc phải thờ, và việc bạn không lập bàn thờ Thần Tài không có nghĩa là bạn thiếu tôn trọng điều gì. Phần quan trọng nằm ở cách dọn, nói ở mục dưới.

Một lưu ý về tiền: nếu chủ cũ đề nghị tính thêm tiền cho bộ đồ thờ khi sang mặt bằng, đó là chuyện mua bán bình thường, cứ cân theo giá đồ cũ mà quyết. Nhưng nếu ai đó nói rằng phải mua lại vì không mua là mắc lỗi, thì đó là câu bán hàng, không phải câu về lễ nghi.

Nhận lại và dùng tiếp: làm những gì

Việc thật ra khá đơn giản, chủ yếu là làm sạch và làm cho an toàn.

Lau dọn kỹ: khám thờ đặt sát sàn, gần cửa, nên bụi và dầu mỡ bám nhiều hơn mọi chỗ khác trong tiệm. Lau tượng bằng khăn ẩm, không chà mạnh lớp sơn hay lớp mạ. Thay nước, bỏ đồ cũ đã hỏng, rửa lọ hoa, cạo sáp đọng.

Kiểm phần điện: đèn thờ ở khám thờ Thần Tài thường cắm suốt ngày đêm trong nhiều năm, và dây điện chạy sát sàn là chỗ hay bị chuột cắn, bị nước lau nhà thấm vào. Thay ổ cắm và dây nếu thấy giòn, nứt, hoặc chỗ tiếp xúc đen. Đây là việc đáng làm nhất trong cả bài, vì nó liên quan tới cháy nổ chứ không liên quan tới quan niệm.

Xem lại chỗ đặt theo công năng mới của tiệm. Chủ cũ bán tạp hoá, bạn mở quán ăn — chỗ khám thờ có thể rơi đúng đường đi của người bưng bê, hoặc nằm ngay dưới chỗ sắp kê tủ mát. Dời sang chỗ khác cùng khu vực đó là chuyện bình thường, không phải việc gì lớn.

Còn phần lễ khi tiếp nhận thì tuỳ nếp nhà. Nhiều người thắp một tuần hương, khấn gọn rằng nay tiệm đổi chủ, mong được yên ổn làm ăn. Không có khuôn bắt buộc, và không cần thuê ai làm nếu bạn không muốn.

Thay bộ mới: xử bộ cũ ra sao

Đây là chỗ nhiều người lúng túng nhất, vì cảm giác vứt đồ thờ đi là không phải.

Cách thường dùng và ít áy náy nhất: hỏi chủ cũ trước, họ không lấy thì hỏi chùa, đình, miếu gần đó xem có nhận không — nhiều nơi nhận, nhiều nơi không, nên phải hỏi chứ đừng mang tới để đó rồi về. Tượng và đồ sứ còn lành, nếu không ai nhận, thì có người chọn cách gói kỹ rồi bỏ cùng rác thải xây dựng; không ai nên bị trách vì việc này, nhưng nên làm kín đáo, gói lại, đừng để lăn lóc ở vỉa hè trước cửa tiệm.

Tro trong bát hương thì nhiều nơi có nếp đem thả xuống sông hoặc rắc ở gốc cây. Lưu ý phần thực tế: thả cả bát sứ, cả túi ni lông xuống sông là xả rác, nên nếu làm thì chỉ để lại phần tro, còn bát và túi thì mang về bỏ đúng chỗ.

Tuyệt đối không đốt bát hương hay tượng trong tiệm để "cho xong", và không đốt vàng mã trong nhà. Phần này thuộc về an toàn, không thuộc về kiêng kỵ.

Không thờ thì dọn thế nào

Vẫn theo thứ tự trên: hỏi chủ cũ trước, rồi mới dọn. Khác biệt duy nhất là bạn dọn hẳn chứ không thay bộ mới.

Chỗ khám thờ cũ để lại thường là một hốc tường hoặc một mảng sàn bị ố. Vệ sinh, sơn lại, rồi dùng vào việc khác — kê kệ, để cây, để thùng đồ. Không cần chừa trống, và cũng không nên để trống nhếch nhác nhiều tháng: một góc bụi bặm bỏ hoang làm khách và nhân viên đều thấy khó chịu, dù không ai nói ra.

Nếu trong nhà hoặc trong đội ngũ có người thấy không thoải mái với việc dọn hẳn, thì đây là lúc nên nói chuyện chứ đừng làm lén. Một cách dung hoà nhiều nơi dùng: không lập khám thờ, nhưng vào ngày rằm mùng một thì bày một đĩa quả nhỏ ở quầy. Đủ cho người cần một chỗ để gửi gắm, mà không phải duy trì cả một bộ đồ thờ.

Khi mặt bằng từng có chuyện không may

Thỉnh thoảng người tiếp quản nghe kể rằng chủ trước làm ăn thất bát, hoặc có chuyện buồn xảy ra ở đó, rồi đâm phân vân.

Có hai việc nên tách bạch. Việc thứ nhất là tìm hiểu lý do thật: mặt bằng ế khách vì khuất, vì không có chỗ đậu xe, vì giá thuê quá cao so với doanh thu khu này, hay vì chủ cũ chọn sai mặt hàng. Đây là thông tin quý, và hỏi hàng xóm hai bên thường ra rất nhanh. Nhiều mặt bằng đổi chủ liên tục vì lý do rất đời: vỉa hè bị cấm để xe, hoặc con đường sắp làm lại.

Việc thứ hai là phần tâm lý. Nếu một buổi lễ nhỏ khiến bạn và người làm cùng thấy yên tâm khi bắt đầu, thì làm — đó là giá trị có thật. Chỉ nên cảnh giác khi có người biến nó thành một chuỗi: lễ lần đầu, rồi bảo phải làm thêm, rồi phải mua món này món kia mới yên. Chuỗi đó không có điểm dừng.

Thứ tự gọn cho người đang đứng trước một khám thờ cũ

Một, gọi chủ cũ hỏi họ có lấy về không. Hai, nếu họ để lại, hỏi thêm bát hương và tượng có từ đời nào. Ba, quyết một trong ba hướng: dùng tiếp, thay mới, hoặc dọn hẳn. Bốn, dù chọn hướng nào cũng phải kiểm dây điện và ổ cắm ở chỗ đó. Năm, xử bộ cũ theo cách kín đáo và không xả rác. Sáu, dọn sạch và sơn lại phần tường sàn bị ố trước ngày mở cửa.

Cả sáu việc gộp lại thường chỉ hết một buổi, và làm xong thì không còn gì phải nghĩ nữa.

Ba điều gọn lại

Một, người lập thì người đó dọn — hỏi chủ cũ trước là bước tiết kiệm nhiều rắc rối nhất.

Hai, ba hướng đều được: dùng tiếp, thay mới, dọn hẳn. Không thờ không phải là lỗi với ai.

Ba, việc đáng làm nhất khi tiếp quản một khám thờ cũ là thay dây điện và ổ cắm đã chạy liên tục nhiều năm sát sàn nhà.