Hoa và quả trên bàn thờ ngày thường: chọn, giữ, và xử khi héo
Hoa và quả là hai thứ được thay thường xuyên nhất trên bàn thờ, và cũng là hai thứ hay gây lúng túng nhất: để được bao lâu, héo rồi xử sao, có kiêng loại nào không.
Bài này nói phần ngày thường — không phải dịp lễ Tết — vì đó mới là phần lặp lại quanh năm và ít được viết tới.
Trước hết: phần nào là nếp nhà, phần nào là thực tế
Tách ra thì đỡ băn khoăn rất nhiều.
Phần nếp nhà — dâng loại hoa gì, mấy loại quả, bày thế nào, ngày nào thay. Cái này mỗi vùng mỗi khác, mỗi nhà mỗi khác, và không có bộ quy tắc chung nào đúng cho cả nước dù nhiều bài viết trình bày như thể có.
Phần thực tế — hoa để được bao lâu trước khi thối nước, quả để bao lâu trước khi hỏng, khu thờ có bị kiến ruồi không. Cái này không phụ thuộc nếp nhà nào, và nó quyết định khu thờ trông ra sao.
Chỗ nên nhớ: nhiều điều nghe như kiêng thật ra thuộc phần thứ hai. Kiêng để hoa héo trên bàn thờ chẳng hạn — lý do thật rất gần với lý do bạn không để hoa héo trong phòng khách.
Còn phần nếp thì hỏi người lớn trong nhà là chắc nhất. Hỏi cũng là một cách tôn trọng, và thường người ta rất sẵn lòng kể.
Hoa: giữ cho tươi lâu
Mấy việc đơn giản, làm là thấy khác.
Cắt chéo cuống trước khi cắm và cắt lại sau vài ngày. Mặt cắt cũ bịt lại thì hoa không hút nước nữa, và đây là lý do phổ biến nhất khiến hoa héo sớm dù nước vẫn đầy.
Bỏ hết lá nằm dưới mặt nước. Lá ngâm nước là thứ làm nước thối nhanh nhất, và nước thối thì vừa hôi vừa làm hoa tàn.
Thay nước thường xuyên và rửa bình mỗi lần thay. Bình bám nhớt bên trong thì nước mới đổ vào cũng hỏng nhanh.
Tránh đặt ngay dưới ánh nắng hoặc sát chỗ nóng. Khu thờ gần cửa sổ hướng nắng thì hoa tàn nhanh hơn hẳn.
Chọn loại bền nếu nhà ít người. Có loại giữ được lâu, có loại đẹp nhưng chỉ vài ngày. Nhà không có ai thay thường xuyên thì chọn loại bền là hợp lý chứ không phải qua loa.
Quả: chọn và để được bao lâu
Phần này ít người tính trước, rồi tới lúc quả mềm mới lúng túng.
Chọn quả vừa chín tới hoặc còn hơi xanh, đừng chọn quả đã chín mềm — trên bàn thờ không có tủ lạnh, và quả chín kỹ thì vài hôm là chảy nước.
Rửa và lau thật khô trước khi bày. Nước đọng ở cuống hoặc ở đáy là chỗ bắt đầu hỏng, và cũng là chỗ dụ kiến.
Không xếp chồng quá chặt. Chỗ tiếp xúc giữa hai quả là chỗ úng trước tiên, nên kê thưa hoặc lót giấy thấm bên dưới.
Để ý loại quả có mùi mạnh khi chín và loại tiết nhiều nước — chúng hợp với dịp bày ngắn hơn là bày dài ngày.
Và quan trọng nhất: nhìn lại mỗi ngày. Một quả hỏng nằm giữa mâm làm hỏng lây cả mâm rất nhanh.
Khi hoa héo, quả hỏng: xử thế nào
Đây là câu hay được hỏi nhất, và câu trả lời có hai tầng.
Tầng thực tế: nên thay sớm, đừng để tới lúc thối. Hoa héo và quả hỏng gây mùi, dụ kiến ruồi, và làm ố mặt bàn thờ — mấy thứ đó rồi lại thành việc phải dọn lớn.
Tầng nếp nhà: cách xử phần đã dâng thì mỗi nhà một kiểu. Có nhà hạ xuống rồi dùng phần còn tốt, có nhà không. Có nhà chọn ngày hạ lễ, có nhà thấy hỏng là thay. Cả mấy cách đều phổ biến, và nên theo nếp nhà mình chứ đừng theo một bài viết trên mạng.
Điểm chung ít gây tranh cãi: làm trong tinh thần trân trọng, và đừng để lẫn phần đã dâng vào rác sinh hoạt một cách tuỳ tiện. Phần lớn người ta coi trọng thái độ lúc làm hơn là một quy trình cố định.
Với hoa héo, bỏ phần hỏng và rửa bình ngay — để bình nước thối qua đêm là mùi bám rất lâu.
Giữ khu thờ sạch quanh năm
Hoa quả là nguồn bẩn lớn nhất ở khu thờ, nên mấy việc sau đi kèm luôn.
Lót một lớp dưới bình và dưới mâm. Đĩa lót hoặc khăn nhỏ — nước rớt và nhựa quả không chạm trực tiếp vào mặt gỗ. Mặt bàn thờ gỗ bị ố nước rất khó xử.
Lau ngay khi đổ nước. Gỗ ngấm nước lâu thì phồng và bong lớp phủ.
Để ý kiến. Khu thờ có đồ ngọt và quả chín là chỗ kiến hay tìm tới. Giữ khô ráo và không để đồ ngọt lâu là cách phòng chính; dùng hoá chất diệt côn trùng ngay khu vực đó thì nên tránh, cả vì mùi lẫn vì gần đồ thờ.
Kiểm phần dưới mâm và sau bình. Đây là hai chỗ khuất mà mọi thứ tích lại, và cũng là hai chỗ người ta chỉ phát hiện khi đã có mùi.
Nhà ít người, nhà hay vắng: làm gọn thế nào
Nhiều nhà hôm nay không có ai ở nhà thường xuyên, và ép theo nếp cũ thì thành gánh nặng.
Cách nhiều người chọn: bày ít mà giữ đều — một bình hoa nhỏ loại bền, vài quả chọn loại để được lâu. Ít thì thay dễ, và khu thờ luôn tươm tất hơn là bày nhiều rồi để héo.
Nếu đi vắng dài ngày thì dọn sạch hoa quả trước khi đi, đừng để lại. Về nhà mà gặp một mâm hỏng thì vừa phải dọn lớn vừa áy náy.
Và nếu nhà bạn dùng hoa giả cho những lúc vắng thì đó cũng là lựa chọn nhiều nhà đang làm — miễn là giữ sạch bụi, vì hoa giả bám bụi trên bàn thờ nhìn còn kém hơn là để trống.
Ba điều gọn lại
Một, tách phần nếp nhà khỏi phần thực tế — loại hoa, số quả, ngày thay là nếp nhà; còn chuyện thối nước, úng quả, kiến ruồi thì không phụ thuộc nếp nào.
Hai, hoa thì cắt chéo cuống, bỏ lá dưới mặt nước, thay nước và rửa bình; quả thì chọn vừa chín tới, lau thật khô, kê thưa và nhìn lại mỗi ngày.
Ba, nhà ít người thì bày ít mà giữ đều — tươm tất hơn hẳn bày nhiều rồi để héo.