Thờ cúng khi sống ở nước ngoài: phần làm được và phần gia đình quyết

Người Việt ở nước ngoài giữ việc thờ cúng gặp một loạt chuyện mà ở nhà không ai phải nghĩ tới: căn hộ có quy định về khói, đồ thờ không tìm được, ngày giỗ rơi vào giờ làm, và múi giờ lệch nửa vòng trái đất so với nhà.

Bài này gom lại phần làm được, và nói rõ chỗ nào là quyết định của gia đình chứ không phải của một bài viết.

Chuyện khói: phần phải xử trước

Đầu báo khói ở nhiều nơi rất nhạy, và ở căn hộ thì nó thường nối vào hệ thống chung của toà nhà — nghĩa là một nén hương có thể làm cả toà báo động. Đây không phải chuyện phiền hàng xóm mà là chuyện có xe cứu hoả tới.

Đọc quy định của nơi mình ở trước. Hợp đồng thuê, nội quy chung cư, quy định phòng cháy của địa phương — mỗi nơi một khác, và đây là chỗ phải hỏi ban quản lý chứ không đoán.

Nếu không thắp được thì vẫn giữ được nếp: đèn điện thay nến, hương điện, hoặc đơn giản là nước sạch, hoa, quả và một lời khấn. Phần cốt lõi của việc thờ cúng là nhớ và tưởng, còn khói là một hình thức — nhiều gia đình đã chọn như vậy và thấy ổn.

Thắp ngoài trời, ở ban công, ở sân — cũng tuỳ quy định, và tuỳ mùa. Nơi lạnh thì mùa đông gần như không làm được.

Còn việc có nên bỏ khói hay không thì là chuyện của gia đình, và người lớn trong nhà quyết. Bài này chỉ nói phần an toàn và phần quy định.

Đồ thờ khi không mua được tại chỗ

Mua từ cộng đồng người Việt ở đó. Hầu như nơi nào đông người Việt cũng có tiệm bán đồ thờ, hoặc có người nhận đặt hàng.

Nhờ người về nước mang sang. Cách phổ biến nhất, và cần hỏi trước về quy định mang đồ — nhất là đồ gỗ, đồ có nguồn gốc thực vật hoặc động vật. Quy định hải quan mỗi nước mỗi khác, nên tra ở trang chính thức của nước đó.

Dùng đồ thay thế tìm được tại chỗ. Một cái kệ gỗ vừa vặn, một khay sứ trơn, một bình hoa — nhiều nhà làm vậy và nó không có gì sai. Cái quan trọng là sạch, chắc, và dành riêng cho việc đó.

Tự đóng theo cỡ. Ở nhiều nước thì gỗ và dụng cụ dễ kiếm hơn đồ thờ làm sẵn.

Ảnh thờ thì in tại chỗ được, và nên in trên giấy ảnh bền màu. Nhớ giữ file gốc — đây là thứ hay bị mất theo chiếc điện thoại cũ.

Ngày giỗ và chuyện lệch múi giờ

Đây là câu hỏi hay gặp nhất, và nó không có một đáp án đúng duy nhất — chỉ có mấy cách mà các gia đình đang dùng:

Theo ngày ở quê nhà. Làm vào ngày đó tính theo lịch Việt Nam, dù ở chỗ mình đang là ngày khác. Cách này giữ được sự cùng lúc với người nhà.

Theo ngày ở nơi mình sống. Tiện hơn cho sinh hoạt, và nhiều nhà chọn vậy khi cả gia đình đã ở lâu.

Làm vào cuối tuần gần nhất. Cách thực tế nhất khi cả nhà đi làm đi học — và đây là lựa chọn của rất nhiều gia đình.

Ba cách đều đang được dùng. Điều đáng làm là chọn một cách rồi giữ nguyên, và nói cho người nhà ở quê biết để hai bên khỏi ngóng nhau.

Ghi lịch bằng cả hai ngày — ngày âm theo lịch Việt và ngày dương ở nơi mình ở — vì lệch múi giờ làm hai con số này trượt nhau mỗi năm.

Nối với người nhà ở quê

Gọi video vào lúc nhà làm lễ là cách nhiều nhà dùng, và nó giải quyết được phần lớn cảm giác xa cách.

Gửi tiền về nhờ làm giúp — nên nói rõ khoản nào cho việc gì, và nói trước chứ đừng gửi rồi mới bàn.

Nhận phần việc của mình trong nhà. Người ở xa hay bị coi là không làm gì, hoặc tự thấy mình không làm gì. Nhận một phần cụ thể — lo phần này, nhớ ngày kia — làm cả hai phía nhẹ hơn.

Và hỏi thẳng người lớn trong nhà về những gì mình không rõ. Câu "ở xa nên con làm thế này được không ạ" gần như luôn nhận được câu trả lời rộng lượng hơn ta tưởng.

Khi nhà có người sinh ra ở nước ngoài

Phần này là chuyện của gia đình, nên chỉ nói mấy điều quan sát được:

Trẻ hiểu qua việc làm cùng hơn là qua lời giải thích. Cho con phụ lau bàn thờ, bày quả, thắp đèn — đó là cách nếp được truyền trong mọi gia đình, ở đâu cũng vậy.

Giải thích bằng ngôn ngữ con dùng tốt nhất, kể cả khi đó không phải tiếng Việt. Hiểu quan trọng hơn hình thức.

Kể chuyện về người được thờ — họ là ai, làm gì, tính thế nào. Với trẻ sinh ra ở xa thì đây là phần có sức nặng nhất, vì nó biến một tấm ảnh thành một con người.

Và đừng ép. Nếp giữ được là nếp con thấy có ý nghĩa, không phải nếp con thấy phải chịu đựng.

Mấy việc thực tế khác

Chỗ đặt trong nhà nhỏ: một kệ cao trong phòng khách, một góc tủ riêng, một hộc tủ có cánh — đều làm được, và cùng những nguyên tắc như ở nhà: khô, thoáng, không sát nhà vệ sinh, không dưới miệng điều hoà.

Mùa đông nơi lạnh: nhà đóng kín và sưởi liên tục thì rất khô — đồ gỗ nứt nhanh hơn ở Việt Nam. Xem lại sau mỗi mùa.

Khi chuyển nhà ở nước sở tại thì dời khu thờ như dời đồ quý: gói riêng, mang theo người, đặt lại trước khi bày đồ khác.

Và khi về nước dài ngày thì dọn sạch, cất đồ dễ hỏng, tắt điện khu vực đó.

Ba điều gọn lại

Chuyện khói phải xử trước: đầu báo khói ở căn hộ thường nối vào hệ thống chung của toà nhà, nên đọc quy định nơi mình ở trước khi thắp bất cứ thứ gì.

Ngày giỗ có ba cách tính đang được dùng — theo quê nhà, theo nơi mình sống, hoặc cuối tuần gần nhất. Chọn một cách rồi giữ nguyên, và nói cho người nhà biết.

Đồ thờ không mua được tại chỗ thì thay bằng đồ tìm được — sạch, chắc, dành riêng cho việc đó là đủ. Còn phần nếp thì hỏi người lớn trong nhà.