Bàn thờ sau khi nhà ngập, cháy hoặc hư hại nặng: an toàn trước, nếp nhà sau
Nhà ngập, cháy một phần, hoặc mái sập sau bão — khu thờ nằm trong đó và người trong nhà thường lúng túng nhất ở chỗ này.
Bài này xếp theo thứ tự: phần an toàn trước, phần nếp nhà sau. Hai phần đó không cạnh nhau, và đảo thứ tự là chỗ dễ có người bị thương.
Trước hết: đừng vào khu thờ vội
Đây là chỗ hay xảy ra vì tâm lý muốn cứu đồ trước.
Nhà vừa ngập thì điện là mối nguy lớn nhất. Nước rút rồi tường vẫn ẩm, ổ cắm và dây trong tường vẫn có thể còn điện. Chưa cắt nguồn và chưa có người kiểm thì chưa động vào khu vực nào cả, kể cả để lấy đồ.
Sau cháy thì kết cấu và khói độc là mối nguy. Trần và tường ám khói có thể còn nóng hoặc đã yếu; nhiều vật liệu cháy để lại thứ không nên hít.
Sau bão thì nhìn lên trước khi nhìn xuống. Mái, trần, thứ treo trên tường — nếu khu thờ đặt cao thì chính chỗ đó là chỗ có thể rơi.
Câu nên tự nhắc: đồ thờ hỏng thì thay được, người thì không. Gần như mọi gia đình đều hiểu điều này khi nói ra thành lời.
Khi đã an toàn: ghi nhận trước khi dọn
Việc mất năm phút mà về sau đỡ rất nhiều.
Chụp ảnh hiện trạng trước khi di chuyển bất cứ thứ gì. Cần cho bảo hiểm nếu có, và cần cho chính bạn khi sau này muốn dựng lại như cũ.
Ghi lại vị trí cũ. Món nào ở đâu, quay hướng nào. Lúc dựng lại thì trí nhớ không đáng tin bằng một tấm ảnh.
Không vội bỏ thứ gì. Đồ dính bùn hoặc ám khói nhìn như hỏng hẳn nhưng nhiều món rửa sạch là dùng lại được. Phân loại sau, khi đã bình tĩnh.
Nếu có người lớn tuổi trong nhà, hỏi họ trước khi động vào — vừa vì nếp, vừa vì họ thường nhớ rõ nhất món nào từ đâu ra.
Xử từng nhóm đồ
Theo tình trạng thật, không theo cảm giác.
Đồ sứ, đá, kim loại đặc. Thường rửa sạch là dùng lại được. Kiểm kỹ vết nứt chân tóc bằng cách nhìn nghiêng dưới ánh sáng.
Đồ gỗ ngâm nước. Đây là nhóm khó nhất — gỗ ngậm nước rồi khô không đều thì cong và nứt, và mối mọt dễ theo sau. Để khô chậm nơi thoáng, không phơi nắng gắt và không hong bằng nhiệt.
Đồ điện. Đèn, quạt, thứ có dây trong khu thờ đã ngâm nước thì không cắm thử. Đây là chỗ phải để thợ điện kiểm, không phải chỗ thử xem còn chạy không.
Giấy, ảnh, sách. Cứu được nhiều hơn người ta tưởng nếu tách rời và làm khô sớm; để dính chồng lên nhau qua vài ngày thì mới hỏng hẳn.
Tro và thứ trong bát hương. Phần này thuộc nếp nhà, mỗi nơi mỗi khác — hỏi người lớn trong nhà hoặc người vẫn lo việc này, đừng làm theo một bài viết không rõ của vùng nào.
Phần nếp nhà: hỏi đúng người
Đây là phần bài này cố ý không kê ra thành các bước.
Làm lễ gì, khi nào dựng lại, có phải thay mới hay không — mỗi vùng, mỗi dòng họ, mỗi nhà làm một khác, và không có bản chuẩn chung. Chép theo một hướng dẫn trên mạng dễ thành làm khác hẳn nếp nhà mình.
Người nên hỏi: người lớn tuổi trong nhà, người trong họ vẫn lo việc thờ cúng, hoặc nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà gia đình vẫn lui tới.
Một điều nhiều nhà thấy nhẹ nhõm khi được nói ra: phần lớn nếp đều có cách xử cho trường hợp bất khả kháng. Thiên tai không phải là lỗi của ai, và không nếp nào đòi người ta làm điều không làm được.
Dựng lại: làm tạm rồi làm đủ
Sau sự cố, nhà thường mất nhiều tuần mới xong, và khu thờ không nên chờ tới cuối.
Cách nhiều nhà làm: dựng một chỗ tạm gọn gàng ở nơi khô ráo, đủ trang nghiêm, rồi khi nhà sửa xong mới sắp lại đầy đủ. Tạm mà sạch sẽ và ngay ngắn thì hơn hẳn việc để nguyên hiện trường chờ ngày đẹp.
Phần an toàn khi dựng lại cũng đáng để ý: tường và trần vừa ngấm nước thì bắt vít chưa chắc chắc, nên đợi khô hẳn hoặc bắt vào chỗ kết cấu tốt. Và sau cháy thì kiểm lại đường điện khu vực đó trước khi lắp thêm đèn.
Khi trong nhà mỗi người nghĩ một kiểu
Sự cố hay làm lộ ra khác biệt vốn có.
Người muốn thay mới hoàn toàn, người muốn giữ lại món cũ, người cho rằng phải làm lễ ngay, người thấy nên lo chỗ ở trước. Cả bốn ý đều có lý theo cách riêng.
Cách thu xếp hay được việc: tách phần bắt buộc ra khỏi phần tuỳ chọn. An toàn và chỗ ở là phần bắt buộc, làm trước. Còn lại thì thống nhất sau, lúc mọi người đỡ mệt — quyết định đưa ra trong lúc kiệt sức thường là quyết định phải làm lại.
Và nếu ai đó trong nhà đang rất buồn vì mất món đồ có ý nghĩa với riêng họ, thì điều họ cần là được nhắc tới chuyện đó, chứ không phải được giải thích rằng đồ vật chỉ là đồ vật.
Chuẩn bị trước cho lần sau
Nhà từng ngập một lần thì khả năng ngập lần nữa không nhỏ, và đây là lúc dễ làm nhất vì mọi thứ còn đang dở.
Nâng khu thờ lên cao hơn mức nước lần này. Đo mức nước để lại trên tường rồi lấy đó làm mốc — con số thật của nhà mình đáng tin hơn mọi ước lượng.
Tách đồ quý và đồ có ý nghĩa ra một chỗ mang đi nhanh được. Một hộp gọn, để nơi với tay tới, ai trong nhà cũng biết. Lúc nước lên thì không ai có thì giờ chọn.
Chụp ảnh khu thờ lúc đang bình thường. Nghe thừa, nhưng đây chính là tấm ảnh bạn cần khi dựng lại — và là thứ không ai nghĩ tới lúc yên ổn.
Kiểm phần bắt giữ. Vách và giá đỡ chịu được trọng lượng thật hay không, có lung lay không — làm một lần sau mỗi mùa mưa.
Với nhà hay bị bão, thêm một việc: biết trước sẽ hạ những món nào xuống khi có tin bão, và cất ở đâu. Danh sách bốn năm món là đủ.
Ba điều gọn lại
Một, an toàn trước — chưa cắt điện và chưa có người kiểm thì chưa vào lấy đồ, kể cả đồ thờ; sau cháy còn có chuyện kết cấu và khói độc.
Hai, chụp ảnh hiện trạng và ghi vị trí cũ trước khi dọn, và đừng vội bỏ thứ gì — nhiều món dính bùn hay ám khói rửa ra vẫn dùng được.
Ba, phần nếp thì hỏi người lớn trong nhà hoặc người vẫn lo việc thờ cúng, đừng chép theo bài viết không rõ của vùng nào; phần lớn nếp đều có cách xử cho trường hợp bất khả kháng.